Français
Let op: opent in een nieuw venster AfdrukkenVersturen

De haren van Ra'ameses II

forensic-Ramses-IIDe Haren van de Farao

In januari 2005, tijdens mijn reis naar Egypte, heb ik in de mummiezaal van het Museum van Cairo oog in oog gestaan met de mummie van Ra’ameses II, ofwel Ramses de Grote, zoon van Ra. Deze ontmoeting was voor mij éen van de meest indrukwekkende momenten tijdens deze heugelijke cruise over de Nijl.

Wat ik op dat moment nog niet kon vermoeden: anderhalf jaar later zou ik ternauwernood ontsnappen aan een directe betrokkenheid bij een internationale diplomatieke rel betreffende… haarlokjes van Ra’ameses II.

Voorgeschiedenis

Ramses de Grote in levende  lijveVliegveld Le Bourget, 26 september 1976, 17 uur. In aanwezigheid van de minister van Universiteiten, de algemene directeur van de militaire huishouding van de president, de commandant van de luchthaven en de ambassadeur van Egypte, betoont de Republikeinse Garde de eer die voorbehouden is aan staatshoofden ...aan een houten kist! In de kist bevindt zich een hoge gast, weliswaar dood sinds 3189 jaar, maar te rekenen onder de meest hoogverhevene: Ra’ameses II. De zieke mummie (aanwezigheid van schimmels veroorzaakt door een slechte conservatie van het lichaam in Cairo) was officieel uitgenodigd door president Giscard d'Estaing om, comfortabel vervoerd door de militaire luchtvaart, naar Parijs te komen voor een behandeling in Parijs.
In zijn paspoort staat zijn beroep ingeschreven: "Koning (overleden)".

De Republikeinse Garde geeft hem een rondrit over de Place de la Concorde en de obelisk van Luxor, ooit meegebracht door Napoleon na de verovering van Egypte (Ramses zal genoten hebben bij het zien van de hiërogliefen die zijn roem loven), voordat hij naar het Musée de l'Homme wordt gebracht om behandeld te worden voor zijn parasieten.

Gedurende zeven maanden zal een uitgebreid team van onderzoekers en technici pathologisch onderzoek op de mummie uitvoeren en trachten de zieke Ramses te conserveren. Later zullen boze tongen beweren dat de conservering slechts een voorwendsel was voor het staatsbezoek en dat de Franse wetenschappers het lijk voornamelijk wilden onderzoeken om na te gaan of Ramses al dan niet de farao van de exodus was.

De rel

Als onderdeel van het project worden enkele haarlokken, strookjes lijkwade en beetjes balsamien door ene Diebolt naar Duitsland gezonden voor atomisch onderzoek. Bij terugkomst van het onderzoeksmateriaal in Frankrijk slaat Diebolt de nu radioactieve montsers op in een loden kast op zijn werkplek. Veertien jaar later gaat Diebolt met pensioen en neemt de stukjes Ramses mee naar huis.

Haren van Ramses de GroteAnderhalf jaar na mijn reis door Egypte ontmoet ik tijdens een feestje Diebolt’s zoon, postbode en freelance journalist in mijn eigen woonplaats. Diebolt jr. verzoekt mij hem te helpen bij het opzetten van een persoonlijke website. Bij hem op bezoek gekomen onthult hij mij zijn werkelijke doel: de haarlokken, lijkwindsels en balsamien van Ramses op internet te koop aanbieden. Hij tovert vervolgens de relikwieën te voorschijn: plastic hoesjes met inderdaad haarlokken, stukjes halfvergaan textiel en hars.

Op mijn vraag of hij zich gerechtigd acht het materiaal in zijn bezit te hebben en te koop aan te bieden, antwoord hij dat hij zich daarover geen zorgen maakt, hij had ze immers van zijn vader “geërfd”.

Haarlokken, lijkwindsels en balsemien van Ramses de  GroteWe spreken af elkaar later nog eens te ontmoeten om invulling te geven aan zijn plannen. Dat geeft mij de tijd uit te zoeken of ik wel of niet meewerk. Diebolt laat echter, gelukkig voor mij, niets meer van zich horen en zal de relikwieën uiteindelijk op EBay te koop aanbieden.

Dan breekt de hel los: Egyptische diplomaten eisen de teruggave van de relikwieën, de stukjes Ramses worden in beslag genomen en Diebolt jr. wordt gearresteerd. Hij haalt daarmee de voorpagina’s van de kranten en het nationale journaal. Hoewel Egypte strafoplegging eist, komt hij na een paar dagen met de schrik vrij.

Oef…

Zahi Hawass, links, en cultuurminister Farouk Hosni met de haren van Ramses IIMet een beetje pech had ook ik in de krant gestaan. Dat zou niet de eerste keer zijn, maar deze keer laat ik de eer met genoegen aan me voorbij gaan.
Dit neemt niet weg dat ik werkelijk plezier heb gehad van dit dubbele avontuur: oog in oog te hebben gestaan met éen van de allergrootsten der aarde, op dat moment 3218 jaar na zijn dood, en vervolgens zijn haren in mijn eigen handen te hebben gehad in mijn eigen 16000 zielen tellende stadje Saint-Égrève.

De onderzoeksresultaten

Naar aanleiding van het onderzoek opperen de Franse wetenschappers te hebben kunnen aantonen dat Ramses II inderdaad de farao van de exodus was. De aangedragen argumenten leveren echter geen eenduidig bewijs.

De opgeheven arm van Ramses de  GroteOpvallend is echter dat het verweer van Zawi Hawass, secretaris-generaal van de Egyptische Hoge Raad van Antiquiteiten, op zijn minst éen regelrechte onwaarheid bevat, betreffende nota bene een van de belangrijkste argumenten van het onderzoeksteam: de opgeheven linkerarm van de mummie. Deze zou zich volgende de Franse onderzoekers in die vreemde positie bevinden als gevolg van de verdrinking in de Rode Zee.
In een stemmingmakend artikel in AL-AHRAM Weekly On-line 23-29 April 2009 (vertaling hier) beweert Hawass dat de arm zich in de traditionele positie bevindt. Deze bewering is op zijn minst verrassend te noemen: ik heb zelf met eigen ogen kunnen waarnemen dat de arm zich wel degelijk in een opgeheven stand bevindt.

Het artikel bevat nog enkele andere twijfelachtige opmerkingen:

  • De mummie van Ramses II zou geen enkele behandeling nodig hebben gehad.
  • De Franse president Giscard d’Estaign zou de mummie persoonlijk op het vliegveld Le Bourget hebben ontvangen.
  • Diebolt senior zou de haarlokken van de mummie gestolen hebben.
    Het achterblijven in Frankrijk van de haren en andere resten begint echter met een simpele samenloop van omstandigheden: de monsters waren bestraald, dus radioactief, en mochten daarom niet teruggeven worden. De zaak is vervolgens - naar alle waarschijnlijkheid - in de vergetelheid geraakt. Uiteraard had Diebolt ze later niet mee naar huis mogen nemen en had zijn zoon evenmin het recht ze te koop aan te bieden.

Lees ook, in minivensters:

Facebook
Youtube
GELAUFF.COM