Gelauff Arbor consanguinitatis

Gerstungen1Op 23 februari 1762 werden Johann Gottfried Gehlauff, musketier, en schoenmakersdochter Johanna Eva Elisabeth Fleischerin in Gerstungen in de echt verbonden.

Dit is het belangrijkste resultaat van onze eerste speurtocht in en rond Gerstungen van 9 tot 14 juni 2011 met als hoogtepunten bezoeken aan het Landeskirchenarchiv en de kerk waar het huwelijk plaats vond en de vondst van documenten die het bestaan van musketier bevestigen.

Voorbereiding

Met de reis naar Gerstungen in het voorruitzicht heb ik contact opgenomen met de gemeente van het stadje om informatie in te winnen betreffende onze stamvader. Ik krijg te horen dat de gemeente alleen beschikt over de registers van na 1876. Alle registers van voor dat jaar zijn kerkelijk en kunnen ingezien worden in het Landeskirchenarchiv in Eisenach.

Daarmee ook contact opgenomen, informeert men mij over de mogelijkheid onderzoek te laten doen door hun genealoog. Voor mij onleesbaar oud Duits handschrift bevroedend, laat ik die buitenkans niet aan mijn neus voorbij gaan.
Aangeboden wordt eveneens, gezien de datum van mijn bezoek, het archief enkel en alleen voor mijn persoontje op vrijdag te openen, een bijzondere eer.

Donderdag 9 juni 2011: Gerstungen en Untersuhl

’s Morgens om 5 uur uit Grenoble vertrokken komen we rond 5 uur ’s middags aan bij het gemeentehuis van Gerstungen. Het gemeentehuis is gesloten, we nemen een paar kiekjes om vervolgens op zoek te gaan naar het oude centrum.

Raadhuis GerstungenRaadhuis Gerstungen


Éventjes denk ik het centrum gevonden te hebben en sta me een kwartiertje voor de verkeerde kerk te verrukken, totdat buurtbewoners me duidelijk maken dat we ons in Untersuhl bevinden, een deelgemeente van Gerstungen.

Ronde kerk UntersuhlUntersuhl


Een buurtbewoner biedt aan ons naar de kerk van Gerstungen te brengen, daarbij vertellend dat de dominee me vast en zeker zal willen helpen bij mijn speurtocht.

Het 15e-eeuwse kerkje is mooi, maar de dominee bevindt zich niet in zijn statige 17e-eeuwse ambtswoning. Ik laat een briefje achter met korte uitleg van de reden van mijn bezoek en het verzoek me te bellen.

Kerk GerstungenAmbtswoning dominee Gerstungen


Vrijdag 10 juni 2011: Eisenach en Gerstungen

In het Landeskirchenarchiv in Eisenach staan alle kerkelijke registers op microfilm opgeslagen.
De genealoog is een vriendelijke dominee, die als missie heeft vijf jaar in het archief te werken alvorens met pensioen te gaan. Hij vertelt me wat hij gevonden heeft en laat me de betreffende pagina’s zien.


Landeskirchenarchiv EisenachTraubuch Gerstungen (Copulierte) 1742-1762Traubuch Gerstungen (Copulierte) 1742-1762

Traubuch Gerstungen (Copulierte) 1742-1762
Anno 1762

Johann Gottfried Gehlauff, Mousquetier unter dem Prinz Gothaischen Infanterie Regiment und des Herrn Capitain Hübners Compagnie, und Jungfrau Johanna Eva Elisabeth Fleischer(in) Meister Jo. Wilh(?) Fleischers, Schuhmachers allhier ehelich ander (=zweite) Tochter, sind nach pro...(?)(vorgelegten?) Trauscheine des Herrn Ober von Pfortl, Obrist-Lieuten. und Commandants obgedachten Regiments, in der Kirche vor dem heiligen Altar Den 23. Febr. copuliert worden.
Johann Gottfried Gehlauff, musketier onder het Infanterie Regiment van de Prins van Gotha en de heer Kapitein Hübner's Compagnie, en juffrouw Johanna Eva Elisabeth Fleischerin, tweede dochter van schoenmaker Meester Jo. Wilh(?) Fleischer, zijn volgens voorliggende huwelijksakte van de heer Ober von Pfortl, kolonelluitenant en commandant van voornoemd regiment, in de kerk voor het heilige altaar op 23 februari gecopuleerd.

Informatie over Johann Gottfried’s geboorte en/of dood is niet terug te vinden, men mag aannemen dat hij zich voor beperkte tijd in Gerstungen bevond. Evenmin is er informatie over de kinderen, echter staat dankzij het uittreksel van het doopregister van Andreas onomstotelijk vast dat deze de zoon van Johann Gottfried is.
De genealoog verstrekt me het adres van het Staatsarchief in Weimar: het is goed mogelijk dat het archief van het leger meer details kan verstrekken. Dat wordt dus weer schrijven en geduld beoefenen.

De persoon van juffrouw Fleischerin roept enigszins verwarring op.
In het huwelijksregister heet ze Johanna Eva Elisabeth.
In het doopboek en het daarbij behorende namenregister wordt echter melding gemaakt van het volgende:

Taufbuch Gerstungen 1685-1742

Taufbuch Gerstungen 1685-1742
1739-7

Den 4. April ist Justinus Fleischern eine Tochter geboren und den 6. getauft worden.
Gevatter war Maria Elisabetha Rudloffin.

Op 4 april heeft Justinus Fleischer een dochter gekregen die de 6e gedoopt is.
Peettante was Maria Elisabetha Rudloffin.

Namensregister Taufbuch Gerstungen 1685-1742

Namensregister zum Taufbuch Gerstungen 1685-1742

Traditiegetrouw zou die dochter naar haar peettante Maria Elisabetha genoemd moeten zijn. In het op een later tijdstip opgestelde namenregister van het doopboek staat zij dan inderdaad vermeld als Maria Elisabetha. Aan deze vermelding is nog weer later de vermelding Gehlauff toegevoegd. In het huwelijksregister vermeld als Johanna Eva Elisabeth, spreekt haar zoon Andreas in de notariële akte van 04-11-1823 van Anna Elisabeth.
Naamswijzigingen of administratieve vergissingen? Zij kan het niet meer navertellen.

S’ Middags door naar Gerstungen: immers was het eerste bezoek kort en weinig vruchtbaar. Ook zullen we bij de dominee de echte registers kunnen inzien i.p.v. de microfilms, zo heeft me de genealoog van het Landeskirchenarchiv verzekerd.

De dominee is deze keer thuis. Hij had zelfs geprobeerd me te bellen, maar dat was niet gelukt. Hij is druk met de voorbereiding van zijn Pinksterpreek, maar ontvangt ons toch allerhartelijkst, samen met zijn vrouw die eveneens dominee is. We mogen de boeken inzien en fotograferen en we mogen de kerk in om ook daar foto’s te maken. Sinds 1762 is enkel het altaar gemorderniseerd. Door de emoties en de vermoeidheid in de benen zijn de foto’s van de kerk jammerlijk mislukt, maar ik krijg later ruimschoots de kans dat in te halen.

Traubuch en Taufbuch GerstungenTraubuch Gerstungen (Copulierte) 1742-1762Taufbuch Gerstungen 1685-1742


We brengen ook nog een bezoekje aan het Werratalmuseum in het Schloss Gerstungen vlak naast de kerk.
Schloss Gerstungen is de voormalige ambtswoning van de vertegenwoordiger des konings van Sachsen, waar al 400 jaar ooievaars elk jaar knokken om het nest op de top van de gevel.

Schloss Gerstungen met ooievaarsnestEen keuken uit de tijd van mevrouw Gehlauff-FleischerinTypisch Gerstungen aardewerk

Pinksterweekend: Erfurt en Weimar

Toeristische uitstapjes met onze gastheer en gastvrouw. De foto’s spreken voor zich.

ErfurtErfurt, Krämerbrücke: winkelstraat op een brugErfurt, Krämerbrücke noordzijdeWeimar: Goethe en Schiller leefden en stierven hierWeimar: woonhuis GoetheWeimar: woonhuis SchillerWeimar: tuinhuis Goethe met onze gastheer en -vrouw

Maandag 13 juni: Eisenach

De laatste nacht in Thüringen brengen we in een hotel in Eisenach door, de stad van Bach en Luther.

Eisenach: woonplaats van Bach en LutherEisenach: woonhuis Bach en museumEisenach: woonhuis LutherEisenach: Kasteel Wartburg, volgens Hitler het “meest Duitse kasteel”

Eisenach: hotel Die Alte Fliegerschule

Het hotel is een oude vliegschool. Bij het zien van de overdadige tempelzuilen in de eetzaal komt er een vermoeden naar boven, wat later door een inscriptie op de gevel wordt bevestigd: het betreft een opleidingscentrum voor oorlogsvliegers, gebouwd tussen 1937 en 1939. Waar wij als keurige hotelgasten ons avondmaal genieten, waren de avonden eertijds ongetwijfeld een stuk ruiger.

Dinsdag 14 juni: Gerstungen

Alvorens weer af te reizen brengen we nog een bezoekje aan Gerstungen. Even goeiedag zeggen bij de dominee en vragen of ik nog een keer foto’s mag maken in de kerk. De dominee moet weg maar geeft me de sleutels: ik mag de flash gebruiken en zelfs de toren beklimmen om uitzichtfoto’s te maken. De sleutels moet ik dan als ik klaar ben in de brievenbus gooien.

Hier trouwden Johann en JohannaHier trouwden Johann en JohannaVanaf deze preekstoel sprak Adj. J. H. Chr. HoffmannAdj. J. H. Chr. Hoffmann 1742-1773Het oorspronkelijke orgel, onlangs gerestaureerdUitzicht vanaf de torenOoievaarsnet vanaf de torenAnsichkaart met het oude altaar

Na de fotosessie in de kerk gaan we naar het gemeentehuis. De dame van de Standesamt (Burgerlijke Stand) is erg vriendelijk, maar kan ons weinig vertellen. Dat wist ik van te voren al, immers beschikt zij niet over de registers. Wel zegt ze ons toe evenals de dominee navraag te doen bij de in Gerstungen wonende Fleischers.

En ze is verguld in Josiane haar Franse collega te ontmoeten en gaf ons een rondleiding met uitleg over haar werk. Een leuke ontmoeting.

Conclusie

Al met al levert ons onderzoek slechts enkele wetenschappelijke zekerheden op: het huwelijk van Johann Gottfried met juffrouw Fleischerin en zijn beroep van musketier, zijn regiment en zijn commandant.

Ik hoopte verbanden te kunnen leggen tussen onze stamvader, spekslager en immigrant Andreas en andere naam- en leeftijdgenoten die in zijn tijd in Nederland gesignaleerd zijn. Dat is niet gelukt, maar het speurwerk loopt niet dood: het militaire archief in Weimar is het volgende spoor.


Naschrift 15 augustus 2017: we weten nu veel meer!

Inmiddels is onomstotelijk bewezen dat spekslager Andreas de zoon van musketier Johann Gottfried Gehlauff is. Sterker nog: we weten nu ook dat Johan Georg Gelauff (1763) zijn broer was. Dat laatste verenigt twee families waarvan altijd verondersteld werd dat ze niets met elkaar te maken hadden. De documenten die dit alles aantonen vindt u op de eerste pagina van de stamboom.


Gerstungen: Sperrzone en communisme

In de tijd van het communisme en het IJzeren Gordijn lag Gerstungen pal aan de oostkant de Duits-Duitse grens. Het stadje viel daarmee onder de zgn. Sperrzone, niet te verwarren met het Sperrgebiet. Het Sperrgebiet was een ontoegankelijke strook van 500 meter, de Sperrzone was een strook van 5 kilometer, waar uitsluitend bewoners in mochten. Bewoners van de Sperrzone konden dus nauwelijks familie of vrienden van buiten ontvangen.
Enige uitzondering op de regel waren overlijdensgevallen of als men verloofd was met een inwoner. De dominee vertelde ons daar schetsend over dat in die tijd jongeren zich vaak verloofden. De ambtenaresse van de Burgelijke Stand, zelf destijds woonachtig buiten de Sperrzone en verloofd met een inwoner van Gerstungen: "Ach, na een tijdje wen je er aan."
De bewonders zelf hadden een doorlaatbewijs nodig om zich buiten de zone te kunnen begeven.

De inwoners van Gerstungen lijken op het eerste gezicht niet erg vrolijk, alsof het communisme een collectieve depressiviteit heeft achtergelaten. Echter eenmaal een gesprek aangeknoopt zijn ze doorgaans vriendelijk, geduldig en vooral zeer hulpvaardig. Zou dat ook een erfenis zijn van het communisme?

Weet u meer?

Stuur aanvullende informatie in!

Correcties zijn uiteraard eveneens welkom.

Lees ook

De familiebanden van een aantal personen blijven vooralsnog onbekend, weet u daar meer over?

Raadpleeg de pagina Gezocht

Panel

Tools

Zoeken

Ledenruimte

Doneer

Uw gift helpt me te blijven doorwerken aan de stamboom.
Doneer met uw bankpas, creditcard of PayPal account.


Informatie:

door verder te gaan accepteert u de cookies die door deze site gebruikt worden. Meer weten

Sluiten